Kemençede yay, sesin doğduğu yerdir ve çalgı kadar dikkatle seçilmesi gerekir.
Klasik kemençe yayı kısa ve hafiftir; ince denetim gerektiren icraya uygun biçimde yapılır. Kısa yay hızlı geçişlere elverir.
Karadeniz kemençesi yayı ise daha kısa ve daha gergindir, çünkü iki tele birden basınç uygulanır.
Yayın ağırlığı elde dengeli hissedilmeli ve uzun çekişlerde kolu yormamalıdır. Denge noktası topuğa yakın bulunur.
Çubuk yandan bakıldığında hafif kavisli olmalı; düzleşmiş çubuk basıncı taşıyamaz.
Kıl düzgün ve eşit dağılmış olmalıdır, çünkü toplanmış kıl ses üretimini dengesizleştirir. Vida dişleri aşınmamış olmalıdır.
Gerdirme vidası boşluk yapmadan çalışmalı ve kendiliğinden gevşememelidir.
Reçine, kılın tel üzerinde tutunmasını sağlar ve miktarı denenerek bulunur. Miktar zamanla kişisel olarak oturur.
Fazla reçine sese cızırtı katar, az reçine ise sesin zayıf çıkmasına yol açar.
Çalışma sonunda yay mutlaka gevşetilir, çünkü gerili bırakılan yay kavisini yitirir. Kıl yılda bir ya da iki kez değiştirilir.
Derslerimizde yay seçimi ve reçine kullanımı, çalgı seçimiyle birlikte ele alınır.